Rapor Özet
Ana Konu ve Temel Bulgular
- Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi'nde 2018 ve 2019 yıllarında yapılan Sayıştay denetimlerinde, üniversite bünyesinde faaliyet gösteren iktisadi işletmenin kuruluş, işleyiş ve yürütülmesine ilişkin hukuki alt yapıda eksiklikler tespit edilmiştir.
- Üniversite, öğrenci ihtiyaçlarını karşılamak için Sağlık, Kültür ve Spor Daire Başkanlığı aracılığıyla doğrudan hizmet vermekte, bazı yerlerin işletme hakkını özel sektöre kiralamakta ve ticari esaslara göre faaliyet gösteren bir iktisadi işletme aracılığıyla hizmet sunmaktadır.
- Sayıştay raporunda, üniversitenin iktisadi işletme kurmasına olanak sağlayan açık bir yasal düzenlemenin bulunmadığı belirtilmiştir.
- İktisadi işletmenin hukuki statüsü, personel görevlendirmeleri, ödemeler ve diğer hukuki dayanaklarının eksik olduğu tespit edilmiştir.
- Bu durum, işletmenin ticari fonksiyonlarını tam olarak yerine getirememesine, personel ödemelerinde sorunlara ve hukuki ihtilaf riskine yol açmaktadır.
Yasal ve Düzenleyici Çerçeve
- 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu Madde 47
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu Madde 191
- 124 sayılı Yükseköğretim Üst Kuruluşları ile Yükseköğretim Kurumlarının İdari Teşkilatı Hakkında Kanun Hükmünde Kararname Madde 32 (c)
- 03/02/1984 tarihli ve 18301 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yükseköğretim Kurumları Mediko-Sosyal Sağlık, Kültür ve Spor İşleri Dairesi Uygulama Yönetmeliği
- Bütçe Kanunları
- Maliye Bakanlığınca yayımlanan Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca İşletilen Sosyal Tesislerin Muhasebe Uygulamalarına Dair Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik
- Kamu Sosyal Tesisleri Hakkında Tebliğler
Önerilen Ana Eylem Noktaları
- Yükseköğretim Kurulu'na (YÖK) bilgi verilerek üniversiteler bünyesinde faaliyet gösteren iktisadi işletmelerin kuruluş, işleyiş ve yürütülmesine ilişkin hukuki alt yapı eksikliklerinin giderilmesi için gerekli girişimlerde bulunulmalıdır.
- Üniversitelerin iktisadi işletme kurmasına olanak sağlayan açık ve net yasal düzenlemeler yapılmalıdır.
- İktisadi işletmenin hukuki statüsü, personel görevlendirmelerine ilişkin usuller, ödemelerin yapılacağı yasal dayanaklar ve diğer hukuki dayanaklar oluşturulmalıdır.
Rapor Metni
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi 2018 yılı özel bütçe hesabının incelenmesinde, üniversite bünyesinde faaliyet gösteren iktisadi işletmenin kuruluş, işleyiş ve yürütülmesine ilişkin hukuki alt yapısında eksiklikler olduğu 2018 yılı Sayıştay denetiminde tespit edilerek bulgu konusu yapılmış ancak hata 2019 yılında düzeltilmediğinden 2019 yılı bilançosuna da hata olarak yansımıştır.
Bulguda aynen; “2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 47’nci maddesine göre yükseköğretim kurumları, Yükseköğretim Kurulu'nun yapacağı plan ve programlar uyarınca,
öğrencilerin beden ve ruh sağlığının korunması, barınma, beslenme, çalışma, dinlenme ve boş zamanlarını değerlendirme gibi sosyal ihtiyaçlarını karşılamak ve bu amaçla bütçe imkânları nispetinde okuma salonları, yataklı sağlık merkezleri, mediko-sosyal merkezleri, öğrenci kantin ve lokantaları açmak, toplantı, sinema ve tiyatro salonları, spor salon ve sahaları, kamp yerleri sağlamakla ve bunlardan öğrencilerin en iyi şekilde yararlanmaları için gerekli önlemleri almakla görevlidirler.
Uygulamada üniversiteler söz konusu ihtiyaçları ya Sağlık, Spor ve Kültür Daire Başkanlığı aracılığıyla doğrudan kendisi karşılamakta veya söz konusu yerlerin işletme hakkını özel sektöre kiralamakta ya da kendi bünyesinde ticari esaslara göre işlem yapmak üzere iktisadi işletme kurarak karşılamaktadırlar. Bu kapsamda Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi’ne bakıldığında söz konusu ihtiyaçların karma bir şekilde her üç aracın da kullanılması suretiyle karşılandığı görülmüştür. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, yemekhane gibi sosyal yönü ağır basan yerleri Sağlık, Kültür ve Spor Daire Başkanlığı aracılığıyla doğrudan kendisi işletmektedir. Bunun yanında, öğrencilerin diğer sosyal ihtiyaçlarının karşılanmasında mevcut mevzuat hükümleri çerçevesinde istenilen verimin alınamadığı kantin, kafeterya gibi yerler ya müstecirlere kiraya verilmek ya da ticari esaslara göre faaliyet gösteren üniversiteye bağlı iktisadi işletme tarafından işletilmesi suretiyle gerçekleştirildiği görülmektedir.
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi yetkili kurulların kararı ile araştırma ve uygulama otelleri, kantin, kafeterya, konaklama ve sosyal tesislerin işletilmesi amacıyla Sağlık, Spor ve Kültür Daire Başkanlığı İktisadi İşletmesi Yönergesi kabul edilerek üniversiteye bağlı ticari esaslara göre faaliyet gösteren iktisadi işletme kurulmuştur. Ancak söz konusu işletmenin hukuki alt yapısına bakıldığında, gerek 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nda gerekse de diğer mevzuat hükümlerinde bu şekilde bir işletmenin kurulup kurulamayacağı belirtilmemektedir. Söz konusu işletme fiili bir ihtiyaç dolayısıyla ortaya çıkmasına rağmen mevcut hali ile bu işletmelerin gerek Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesinde gerekse de diğer yükseköğretim kurumlarında hukuki statüsü, buralarda kimlerin görevlendirilebileceği, görevlendirilecek olan kişilere ödenecek huzur hakları gibi esasen kanun veya kanunun verdiği yetkiye dayanılarak çıkarılması gereken diğer hukuki dayanaklarının eksik olduğu tespit edilmiştir. Bu durum esasen ticari esaslara göre işlem yapması gereken bir kuruluşun tam manasıyla bu fonksiyonunu yerine getirememesine, buralarda görevlendirilen personele yapılan ödemelerde ikinci görev yasağı gibi nedenlerle ödeme yapılamamasına veya yapılmasına rağmen hukuki ihtilaf çıkmasına neden olmaktadır.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri ve açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, fiili bir ihtiyaç dolayısıyla ortaya çıkmış olan iktisadi işletmenin kuruluş ve işleyişinin hukuki temellere dayandırmak, iktisadi işletme kurulmasıyla ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmek, ödemelerin gerçekleşmesinde suiistimalleri önlemek ve kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanımını sağlamak için iktisadi işletmelerin yasal ve ikincil mevzuat alt yapısının geliştirilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.” Denilmiştir.
Diğer taraftan Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sağlık Kültür ve Spor Daire Başkanlığı İktisadi İşletmesinin; “4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 46, 47. ve diğer ilgili maddeleri ile bunlara dayanılarak çıkartılan yönetmelik hükümlerine, 23/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 191. maddesine, 21/11/1983 tarihli ve 124 sayılı Yükseköğretim Üst Kuruluşları ile Yükseköğretim Kurumlarının İdari Teşkilatı Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 32 (c) maddesine, 03/02/1984 tarihli ve 18301 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Yükseköğretim Kurumları Mediko-Sosyal Sağlık, Kültür ve Spor İşleri Dairesi Uygulama Yönetmeliği ve Bütçe Kanunları ile Maliye Bakanlığınca yayımlanan kamu kurum ve kuruluşlarınca işletilen Sosyal Tesislerin Muhasebe Uygulamalarına Dair Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik ile Kamu Sosyal Tesisleri Hakkında Tebliğler ve Yükseköğretim Kurumları, Mediko-Sosyal Sağlık, Kültür ve Spor İşleri Dairesi Uygulama Yönetmeliğine dayanılarak…” kurulduğu ifade edilmiktedir.
Esas olarak iktisadi işletmesi bulunun bütün üniversitelerin Sosyal Tesis İktisadi İşletme Yönergesi’nin yasal dayanak başlıklı 3’üncü maddesinde bu hususlar aynı şekilde yer almaktadır. Ancak burada ifade edilen ve dayanak olarak gösterilen mevzuat hükümleri tek tek incelendiğinde bu hükümlerin hiç birisinde üniversitelerin iktisadi işletme kurmalarına dayanak teşkil edecek bir düzenleme bulunmadığı açık olarak görülecektir.
Sayıştay denetim raporunda yer alan bulgu konusu işlemlerin 2019 yılı sonu itibariyle tamamlanmadığı görülmüş olup konunun Yükseköğretim Kurulu’na bildirilmek suretiyle üniversiteler bünyesinde faaliyet gösteren iktisadi işletmelerin kuruluş, işleyiş ve yürütülmesine ilişkin hukuki alt yapı eksikliklerin tamamlattırılması için gerekli girişimlerin yapılması sağlanmalıdır.