Rapor Özet
- Anayasa'nın 50. maddesinde dinlenmenin çalışanların bir hakkı olduğu ve bu hakların kullanımının Kanunla düzenleneceği belirtilmiştir.
- 4857 sayılı İş Kanunu'nun 53. maddesinde en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin hakkı verildiği ve bu hakkın hizmet süresine göre belirlendiği düzenlenmiştir.
- Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemeyeceği ve izin sürelerine ait ücretin sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği belirtilmiştir.
- Yıllık ücretli izinlerin kullanımı, 4857 sayılı Kanun'un 56. maddesi ve Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği hükümlerine göre gerçekleştirilmektedir.
- Aykırı olarak izin kullandırmayan veya eksik kullandıran işverene, her işçi için idari para cezası verilmesi öngörülmüştür.
- Yıllık izin hakkının mali bir hak olarak görülmesi nedeniyle denetimlerde, işçilerin yıllık izinlerini kullanmayarak biriktirdiği ve iş akdinin sona ermesi halinde toplu olarak ödeme yapılmak zorunda kalındığı görülmüştür.
- Bu durum, kamu idarelerinin nakit yönetimini olumsuz etkileyeceği ve ek maddi külfet oluşturabileceği değerlendirilmektedir.
- İşveren olarak kurum yönetimlerine düşen görev çalışanların anayasal haklarının kendi rızalarıyla bile olsa ihlaline yol açan bu uygulamaya izin vermemek olduğundan yıllık izinler gerekli planlamalar yapılarak, Kanunun öngördüğü şekilde kullandırılmalıdır.
Önerilen veya Eleştirilen Ana Eylem Noktaları
- Yıllık izinlerin, İdarenin cevabında da belirtildiği üzere gerekli planlamalar yapılarak, Kanunun öngördüğü şekilde kullandırılması sağlanmalıdır.
- Yıllık izinlerin kullanımı konusunda işverenler ve çalışanlar arasında farkındalık yaratılmalıdır.
- Yıllık izinlerin kullanımı konusunda işverenlere destek verilmelidir.
- Yıllık izinlerin kullanımı konusunda denetimler artırılmalıdır.
- Yıllık izinlerin nakit yerine izin olarak kullanılması teşvik edilmelidir.
- Yıllık ücretli izinlerin işverenler açısından maliyet etkin bir şekilde kullanılması için çeşitli düzenlemeler yapılması eleştirilmektedir.
Rapor Metni
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 50'nci maddesinde, dinlenmenin çalışanların bir hakkı olduğu ve bu hakların kullanımının Kanunla düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.
4857 sayılı İş Kanunu’nun “Yıllık ücretli izin hakkı ve izin süreleri” başlıklı 53’üncü maddesinde, en az bir yıl çalışmış olan işçilere işyerinde işe başladığı günden itibaren deneme süresi de içinde olmak üzere yıllık ücretli izin verileceği belirtildikten sonra hizmet süresi dikkate alınarak işçilere verilecek yıllık asgari ücretli izin süreleri tespit edilmiş ve yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemeyeceği hüküm altına alınmıştır. Aynı Kanun’un 59’uncu maddesinde de iş akdinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretin sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği belirtilmiştir.
Yine aynı Kanun’un 60’ıncı maddesine istinaden çıkarılan Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nde de yıllık izinlerin kullanımı ile ilgili düzenlemeler yapılmıştır.
Yıllık ücretli izinlerin, 4857 sayılı Kanun’un “Yıllık ücretli izinlerin uygulanması” başlıklı 56’ncı maddesi ve Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği hükümlerine göre kullandırılması gerekmektedir. Nitekim Kanun’un 103’üncü maddesinde de Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’ne
aykırı olarak izin kullandırmayan veya eksik kullandıran işverene, bu durumda olan her işçi için idari para cezası verilmesi öngörülmüştür.
Yıllık izin hakkının çalışanların dinlenmesi ve işyerindeki veriminde düşüş yaşanmaması için tanınan bir sosyal hak olmasına rağmen mali bir hak olarak görülmesi nedeniyle denetimlerde, işçilerin yıllık ücretli izinlerini kullanmayarak biriktirdiği, bunun sonucunda iş akdinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçilere önceki yıllarda kullanmadıkları yıllık izinler için sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden toplu olarak ödeme yapılmak zorunda kalındığı görülmüştür. Bu durumun, kamu idarelerinin nakit yönetimini olumsuz etkileyeceği ve ek maddi külfet oluşturabileceği de değerlendirilmektedir.
İşveren olarak kurum yönetimlerine düşen görev çalışanların anayasal haklarının kendi rızalarıyla bile olsa ihlaline yol açan bu uygulamaya izin vermemek olduğundan, yıllık izinlerin, İdarenin cevabında da belirtildiği üzere gerekli planlamalar yapılarak, Kanunun öngördüğü şekilde kullandırılması sağlanmalıdır.