Rapor Özet
Ana Konu ve Temel Bulgular
- Çukurova Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesinde çalışan işçi personelin yıllık izinlerinin süresinde kullandırılmadığı tespit edilmiştir.
- İş akitlerinin sona ermesinden sonra işçilerin izin haklarının ekonomik değere dönüştürüldüğü belirlenmiştir.
- Yıllık izin hakkının kullandırılmasında yasal düzenlemelere aykırı uygulamalar olduğu tespit edilmiştir.
Yasal ve Düzenleyici Çerçeve
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası Madde 50: Kimse, yaşına, cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz. Dinlenmek, çalışanların hakkıdır.
- 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 53: İşyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir.
- 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 56: Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez.
- 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 57: Yıllık ücretli izin işveren tarafından bölünemez.
- 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 58: Bu iznin 53’üncü maddede gösterilen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesi zorunludur. Ancak, 53’üncü maddede öngörülen izin süreleri, tarafların anlaşması ile bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir.
Önerilen Ana Eylem Noktaları
- İşçilerin yıllık izin haklarının yasaya uygun bir şekilde kullandırılması gerekmektedir.
- İş akdinin sona ermesi durumunda, kullanılmayan izin haklarının ekonomik değere dönüştürülmesi uygulamasından vazgeçilmelidir.
- İşçilerin yıllık izinlerini hak ettikleri yılda kullanmaları sağlanmalıdır.
Rapor Metni
Çukurova Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesinde çalışan işçi personelin yıllık ücretli izinlerinin süresinde kullandırılmadığı, iş akitlerinin sona ermesinden sonra izin
haklarının ekonomik değere dönüştürüldüğü görülmüştür.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 50’nci maddesine göre kimse, yaşına, cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz. Dinlenmek, çalışanların hakkıdır.
4857 Sayılı İş Kanunun 53,56,57 ve 58’nci maddeleri gereğince işyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir. Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez. Yıllık ücretli izin işveren tarafından bölünemez. Bu iznin 53’üncü maddede gösterilen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesi zorunludur. Ancak, 53’üncü maddede öngörülen izin süreleri, tarafların anlaşması ile bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir. İşveren, yıllık ücretli iznini kullanan her işçiye, yıllık izin dönemine ilişkin ücretini ilgili işçinin iznine başlamasından önce peşin olarak ödemek veya avans olarak vermek zorundadır. Yıllık ücretli iznini kullanmakta olan işçinin izin süresi içinde ücret karşılığı bir işte çalıştığı anlaşılırsa, bu izin süresi içinde kendisine ödenen ücret işveren tarafından geri alınabilir.
Bu düzenlemeler ile işçinin yoğun iş temposundan uzaklaşması mutlak olarak dinlenmesi, dinlenmeden sonra işine dönerek verimli bir çalışma hayatı içerisinde olması amaçlanmıştır. İşçinin izin sürelerini biriktirerek, iş akitlerinin sona ermesinden sonra, izin haklarının ekonomik değere dönüştürmesi bu düzenlemeler karşısında mümkün değildir.
Yukarıda açıklanan nedenlerle yıllık ücretli izin hakkı doğan işçinin yıllık ücretli izninin, iznin hak edildiği yılı takip eden yılda yasada belirlendiği biçimde kullandırılması, uzun yıllar biriktirilerek iş akdinin sona erdiği tarihte ekonomik hakka dönüştürülmemesi gerektiği değerlendirilmiştir.