Rapor Özet
- Bartın Belediyesinde çalışan 125 kadrolu işçiden 67'sinin 200'den fazla, 99'unun 100'den fazla kullanılmamış izni bulunmaktadır.
- Sadece 1 işçinin izni 50 günün altındadır.
- Bu işçiler emekli olduklarında kullanmadıkları yıllık ücretli izin hakları kendilerine izin ücreti olarak ödenecektir.
Yasal ve Düzenleyici Çerçeve:
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 50. maddesi
- 4857 sayılı İş Kanunu'nun yıllık izinlere ilişkin maddeleri
Önerilen veya Eleştirilen Ana Eylem Noktaları:
- Daimi işçilerin yıllık izinlerinin belirtilen etkenlerin değerlendirilmesi ile uygun şekilde planlanıp düzenli olarak kullandırılması gerekmektedir.
- İşveren tarafından yıllık izinlerin kullanılması konusunda gerekli tedbirlerin alınması ve işçilerin izin haklarını kullanmalarının teşvik edilmesi gerekmektedir.
- Yıllık izin kullanımı konusunda işçi ve işveren arasında iyi bir iletişim ve işbirliği sağlanmalıdır.
- Yıllık izinlerin kullanılması konusunda işyerlerinde düzenli bir takip sistemi kurulmalıdır. İşçilerin aldığı yıllık izin izin hanesine işlenmelidir.
Rapor Metni
Belediyede yapılan incelemelerde işçilerin yıllık izinlerinin kanuna uygun şekilde kullandırılmadığı görülmüştür.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 50’nci maddesinde, dinlenmenin çalışanların bir hakkı olduğu ve bu hakların kullanımının kanunla düzenleneceği hüküm altına alınmıştır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun yıllık izinlere ilişkin maddelerinde,
İşçilere yıllık izin verileceği ve yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemeyeceği,
Yılık iznin Kanunda gösterilen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesinin zorunlu olduğu,
İş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretin sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği,
Yıllık ücretli izinlerin, yürütülen işlerin niteliğine göre yıl boyunca hangi dönemlerde kullanılacağı,
İzinlerin ne suretle ve kimler tarafından verileceği veya sıraya bağlı tutulacağı,
Yıllık izninin faydalı olması için işveren tarafından alınması gereken tedbirler,
İzinlerin kullanılması konusuna ilişkin usuller,
İşverence tutulması zorunlu kayıtların şeklinin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanacak bir yönetmelikle gösterileceği belirtilmiştir.
4857 sayılı Kanun’un 56’ncı maddesinde yılık iznin Kanun’un 53’üncü maddesinde gösterilen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesinin zorunlu olduğu düzenlemesi göze alındığında, yıllık izinlerin kullanılmasında asıl olanın işçinin talebine bağlı olarak kullanılmasının değil, işveren tarafından Kanun ve ilgili emredici Yönetmelik düzenlemeleri doğrultusunda planlanıp kullandırılması olduğu anlaşılmaktadır.
4857 sayılı Kanun’un “Yıllık Ücretli İzin Hükümlerine Aykırılık” başlıklı 103’üncü maddesinde işveren sorumluluğunun yerine getirilmemesinin müeyyideleri de belirtilmiştir:
“Yıllık ücretli izni bu Kanunun 56 ncı maddesine aykırı olarak bölen veya izin ücretini 57 nci maddenin üç ve dördüncü fıkralarında belirtilen usule aykırı olarak ödeyen veya eksik ödeyen veya 59 uncu maddedeki hak edilmiş izni kullanmadan iş sözleşmesinin sona ermesi halinde bu izne ait ücreti ödemeyen veya 60 ıncı maddede belirtilen yönetmeliğin esas ve usullerine aykırı olarak izin kullandırmayan veya eksik kullandıran işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi için ikiyüzyirmi Türk Lirası idari para cezası verilir.” düzenlemesi mevcuttur.
Bu itibarla, İK’nın yıllık izin hakkından vazgeçilemeyeceği düzenlemesi işçi açısından, işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesinin zorunlu olması da işveren açısından emredici düzenlemeler olup iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin kullanamadığı yıllık izin sürelerine ait ücretinin, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden ödeneceğine yönelik düzenlemenin yıllık iznin işçi tarafından kullanılıp kullanılmamasına ilişkin bir esneklik olarak değil, işveren tarafından kullandırılmamış izinlerin bulunması durumunda iş akdinin feshi gibi zaruri durumda işçinin mağdur olmamasına yönelik bir önlem olarak anlaşılması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, Bartın Belediyesinde kadrolu işçi pozisyonunda çalışan 125 personelin 67’sinin 200; 99’unun 100 günün üzerinde kullanılmamış izni bulunmaktadır. Sadece bir işçinin izni 50 günün altındadır. Bu işçiler emekli olduklarında kullanmadıkları yıllık ücretli izin hakları kendilerine izin ücreti olarak ödenecektir.
Sonuç olarak, daimi işçi olarak çalışan personel tarafından yıllık izinlerinin kullanılmayıp yıllar itibariyle devrederek devam edilmesi yıllık izin düzenlemelerine aykırı bir uygulama olarak hem iş ve işçi verimliliğinin olumsuz yönde etkileyebilecek hem de idarenin nakit yönetimi, geleceğe yönelik yükümlülükleri ve iş yönetimi süreçlerini güçleştirerek iş ve işlemlerinde hukuka uygunluğuna gölge düşürecektir.
İşçilerin yıllık izinlerinin planlanarak düzenli olarak kullandırılacağı belirtilmiş olmakla birlikte 2019 yılı içerisinde düzenli olarak kullandırılmamıştır.
Bu sebeple daimi işçilerin yıllık izinlerinin belirtilen etkenlerin değerlendirilmesi ile uygun şekilde planlanıp düzenli olarak kullandırılması gerekmektedir.