Rapor Özet
Ana Konu ve Temel Bulgular
- Özel bütçeli ve tek muhasebe birimi olan bir üniversitede, Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği'ne aykırı olarak 511 Muhasebe Birimleri Arası İşlemler Hesabı kullanılmıştır.
- 511 no'lu hesabın sadece aynı bütçeli kamu idareleri arasında kullanılması gerekirken, üniversitenin kendi harcama birimleri arasında kullandığı tespit edilmiştir.
- Bu durumun sonucunda 511 Muhasebe Birimleri Arası İşlemler Hesabı'nda 1.211.447.400,90 TL gibi gerçeği yansıtmayan bir bakiye oluşmuştur.
- Ayrıca bakiye vermemesi gereken 519 Değer Hareketleri Sonuç Hesabı'nda 912.176,84 TL bakiye oluşmuştur.
Yasal ve Düzenleyici Çerçeve
- Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği Madde 364: 511 Muhasebe Birimleri Arası İşlemler Hesabı'nın niteliğini ve kullanım amacını belirler.
- Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği Madde 365: 511 no'lu hesabın hangi işlemler için kullanılacağını açıklar.
- Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği Madde 366: 511 no'lu hesabın işleyişine ve dönem sonu işlemlerine ilişkin hükümler içerir.
- Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği Madde 372: 519 Değer Hareketleri Sonuç Hesabı'na ilişkin düzenlemeler getirir ve bu hesabın bakiye vermemesi gerektiğini vurgular.
Önerilen Ana Eylem Noktaları
- Üniversitenin 511 Muhasebe Birimleri Arası İşlemler Hesabı'nı kullanmaktan vazgeçmesi ve sadece ilgili mevzuat hükümlerine uygun işlemler için kullanması gerekmektedir.
- 511 ve 519 no'lu hesaplardaki hatalı kayıtların düzeltilmesi ve mali tabloların mevzuata uygun hale getirilmesi gerekmektedir.
- BKMYS duyuruları ve otomatik hesap çalıştırma gibi uygulamaların, mevzuat hükümlerinin önüne geçemeyeceği ve bu durumun muhasebe kayıtlarında hatalara yol açabileceği konusunda dikkatli olunmalıdır.
Rapor Metni
Tek bir muhasebe birimi bulunan ve özel bütçeli bir kamu idaresi niteliğini taşıyan Üniversitede, Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne aykırı olarak 511 Muhasebe Birimleri Arası İşlemler Hesabının kullanıldığı tespit edilmiştir.
Mezkûr Yönetmeliği’n 511 Muhasebe Birimleri Arası İşlemler Hesabına ilişkin düzenlemeler getiren “Hesabın niteliği” başlıklı 364’üncü maddesi uyarınca 511 no’lu hesap; aynı bütçeli kamu idarelerine ait muhasebe birimlerinin, birbirlerine gönderdikleri veya birbirlerinden aldıkları para ve kıymetler ile birbirleri adına nakden veya mahsuben yaptıkları tahsilat ve ödemelerin izlenmesi için kullanılmaktadır.
Yönetmeliği’n “Hesaba ilişkin işlemler” başlıklı 365’inci maddesinde; bu hesabın hangi işlemler için kullanılacağı sayılmış olup, tek bir muhasebe birimi bulunan özel bütçeli kamu idarelerinin, adı geçen hesabı kullanmalarına cevaz veren bir hükme yer verilmemiştir.
511 Muhasebe Birimleri Arası İşlemler Hesabının, aynı bütçeli kamu idarelerine ait muhasebe birimlerinin birbirlerine gönderdikleri veya birbirlerinden aldıkları para ve kıymetler ile birbirleri adına nakden veya mahsuben yaptıkları tahsilat ve ödemelerin izlenmesi için kullanılacağı, mevzuatın amir hükmü olmasına rağmen bu hesabın, İdarenin kendi harcama birimleri arasında kullanıldığı görülmüştür.
Aynı Yönetmeliği’n 511 no’lu hesabın işleyişine ilişkin hükümler ihtiva eden 366’ncı maddesinde; bu hesabın alacak ve borç tarafına yapılacak kayıtların, hangi şartların gerçekleşmesi hâlinde mümkün olduğu açıklanmıştır. Ayrıca aynı maddenin (a) bendinin onbeşinci ve (b) bendinin ondördüncü fıkralarında ise; dönem sonu itibarıyla hesabın bakiye vermesi halinde bakiyenin, 519 Değer Hareketleri Sonuç Hesabına aktarılacağı ifade edilmiştir.
Öte yandan Yönetmeliği’n 519 Değer Hareketleri Sonuç Hesabına ilişkin düzenlemeler getiren “Hesaba ilişkin işlemler” başlıklı 372’nci maddesinin “Malî yılsonu itibarıyla muhasebe birimlerince bu hesaba kaydedilen tutarlar, Bakanlıkça merkezde birleştirilir.
Birleştirme sonucu, hesabın borç veya alacak bakiyesi vermesi durumunda hesabın denkliğinin sağlanması amacıyla Bakanlıkça merkezde ve yerinde gerekli incelemeler yapılır.” Hükümleri gereği de 519 no’lu hesabın bakiye vermemesi gerekmektedir. Bu hesabın bakiye vermesi halinde bilançoda yer alan tutar kadar bir devir hatası olduğu anlaşılacaktır.
Her ne kadar söz konusu işlemler, Bütünleşik Kamu Mali Yönetimi Bilgi Sistemi (BKMYS) üzerinden yayınlanan duyurulara istinaden yapılsa ve 511 no’lu hesap, birimler arası bakiye aktarma işlemleri sırasında BKMYS tarafından otomatik olarak çalıştırılsa da; muhasebe birimleri arasındaki değer hareketlerini (karşılıklı artış ve azalışları) ve bunun neden olduğu mali tablolardaki etkiyi ifade etmek için kullanılan 511 no’lu hesabın, tek bir muhasebe birimi olan ve harcama birimleri arasındaki değer hareketleri nedeniyle mali tablolarında herhangi bir varlık azalışına ya da artışına maruz kalmayan bir Kamu İdaresi için kullanılması mümkün değildir.
Ayrıca bir yönetmelik hükmünün, hukuk hiyerarşisi açısından yönetmelikten sonra gelen genelge, özelge ve duyuru gibi düzenlemelerle değiştirilmeyeceği ya da farklı bir şekilde uygulanamayacağı da göz ardı edilmemelidir.
Bu itibarla; mizan cetvelinde, 511 Muhasebe Birimleri Arası İşlemler Hesabında yer alan 1.211.447.400,90 TL’nin gerçeği yansıtmadığı ve bakiye vermemesi gereken 519 Değer Hareketleri Sonuç Hesabının, yılsonu mali tablolarında 912.176,84 TL bakiye verdiği; bu durumun, mevzuata uygun olmadığı değerlendirilmektedir.